Elk vak bouwt woorden voor de dingen die het snel moet benoemen. De meeste vertalen zonder verlies. Enkele niet — niet omdat het Castiliaans rijker is dan het Nederlands, maar omdat het ding zelf hier een naam kreeg, door mensen die het woord dagelijks nodig hadden en geen reden zagen om het te laten reizen.
Dit is een werklijst van die woorden. We gebruiken ze in gesprekken, in het notitieboek en, af en toe, op een etiket. Wanneer iemand vraagt wat ze betekenen, is het eerlijke antwoord meestal langer dan het woord, en dat is precies de reden om het woord te hebben.
Ze is opzettelijk voorlopig. Ze zal groeien.
cepa — de wijnstok als lichaam: stam, armen, de hele staande plant. Het Nederlands zegt «wijnstok», en dat komt dichtbij, maar hetzelfde woord doet ook dienst voor het ras en, in de mond van wie erover praat, voor de hele aanplant. Cepa betekent alleen deze ene, dit individu, degene die je met de hand kunt aanraken.
sarmiento — de houtige rank van het voorgaande jaar, degene die de snoei verwijdert. Het is geen tak en geen twijgje: het is specifiek de groei van het vorige seizoen, nu droog, bestemd voor het vuur of voor de grond.
pámpano — de groene scheut van het huidige jaar, met zijn bladeren. Datzelfde stuk van de plant dat komende winter een sarmiento wordt, heeft een andere naam terwijl het leeft en groeit. Het Nederlands heeft «scheut» en «rank», maar gebruikt ze door elkaar: het verschil tussen wat nog leeft en wat al hout is, zit er niet in vast.
viña vieja — letterlijk oude wijngaard, maar de uitdrukking draagt een claim in zich: dat de leeftijd iets doet met de wijn. Niemand is het erover eens vanaf hoeveel jaar een wijngaard vieja wordt, en niemand wil het vastleggen.
pago — een met naam genoemd stuk grond met een eigen karakter, erkend door de mensen die het bewerken, lang voordat een autoriteit het opschrijft. Het dichtst bij de Bourgondische climat. "Perceel" en "locatie" missen allebei dat de naam uit de grond zelf kwam2.
majuelo — een jonge wijngaard, recent aangeplant. Het woord draagt een genegenheid die "jonge wijngaard" niet heeft — het is de wijngaard die iemand aanplantte in de verwachting hem te overleven1.
páramo — het hoge, vlakke tafelland boven de valleien, hard, boomloos, door de wind geteisterd. "Plateau" is aardrijkskunde; páramo is aardrijkskunde plus een oordeel over hoe hard het is om daar te leven.
quiñón — het aandeel gemeenschapsgrond dat aan een familie toeviel bij de oude verdelingen. Verschillende van onze percelen heten nog steeds zo, generaties na de verdeling die hun de naam gaf.
lloro — het wenen. In maart, wanneer het sap opstijgt voordat de knoppen opengaan, druipt een gesnoeide rank dagenlang heldere vloeistof. Het Nederlands noemt het «bloeden», wat klinkt als een verwonding. Lloro klinkt als wat het is: het eerste teken dat de plant wakker is.
envero — het moment waarop de druif van kleur verandert en ophoudt te groeien door zwelling, om in plaats daarvan te beginnen met rijpen. Het Nederlands leent het Franse véraison in plaats van een eigen woord te bouwen.3.
agraz — de onrijpe druif, hard en zuur, en bij uitbreiding het sap dat eruit geperst wordt. Een woord dat vooral overleeft in de uitdrukking voor iets dat voortijdig bedorven is.
vendimia — de oogst, maar ook het seizoen, het werk, de mensen en het jaar zelf. Men zegt "de vendimia van 2019" en bedoelt daarmee de wijn, het weer en alles wat er gebeurde terwijl er geoogst werd.
"Het heeft geen zin om majuelo te vertalen. Als je het moet uitleggen, is dat omdat je er nog nooit een hebt meegemaakt." — Trifón
poda en verde — zomersnoei, uitgevoerd op groene scheuten in plaats van droog hout. Één woord in het Nederlands, drie in het Castiliaans, en een compleet andere taak dan de wintersnoei waarmee het de naam deelt.
espérgura — het verwijderen van overtollige groene scheuten in de lente, voordat ze met elkaar concurreren. Het Nederlands zegt «scheuten dunnen», wat accuraat is en niets zegt over de hand die het doet, plant voor plant.
aclareo — opzettelijk vruchten laten vallen zodat wat overblijft beter rijpt. "Groene oogst" beschrijft de handeling; aclareo beschrijft de bedoeling, namelijk dingen duidelijker maken.
trasiego — overhevelen: de wijn van zijn droesem naar een ander vat verplaatsen. Het woord betekent ook een rommelig komen en gaan, en dat is precies hoe de kelder eruitziet op de dagen dat het gebeurt.
Er zijn woorden die we bewust hebben weggelaten omdat we er niet zeker van zijn, en andere die we gebruiken zonder ooit te hebben gevraagd waar ze vandaan komen. Tempranillo is er zelf een: de vroege, van temprano. Hier wordt hij vaker tinta del país genoemd, de lokale rode — een naam die niets zegt over de druif en alles over wie er spreekt.
Een woordenlijst van een vak is nooit af, omdat het vak steeds nieuwe dingen moet benoemen en oude dingen vergeet die het niet meer doet. De helft van de woorden hierboven beschrijft werk dat binnen levend geheugen met de hand werd gedaan en nu, op de meeste plekken, machinaal gebeurt. De woorden zullen de gebaren een generatie overleven, en dan zullen ze ook verdwijnen.
Deze lijst blijft open4.
